इतिहासको क्रूरता र 'नेपा: डक्ट्रिन ३.०': अब दर्शन कन्दराबाट कार्यथलोमा आउनुपर्छ

Kathmandu, Nepal४ हप्ता अगाडि

इतिहास केवल विगतको स्मृति होइन, यो वर्तमानलाई चिर्ने औजार पनि हो। प्राचीन सासानियाली साम्राज्यको पतन र त्यसको चरम कठोरताले एउटा कुरा स्पष्ट पारेको छ—जब राज्यको शक्ति मानवीय संवेदनामा आधारित सनातनी मूल्य र आन्तरिक क्षमता (Internal Capacity) बाट विमुख हुन्छ, तब पतन रोक्न असम्भव छ।

आज हामी यस्तो मोडमा छौँ जहाँ हाम्रो प्राचीन ज्ञान र आधुनिक यथार्थबीच ठूलो खाडल छ।

१. गुफा र कन्दराको ज्ञान: अब बाहिर आउने बेला

हाम्रा पुर्खाहरूले गुफा र कन्दराहरूमा बसेर जुन सत्यको खोजी गरे, त्यो केवल व्यक्तिगत मोक्षका लागि मात्र थिएन। त्यो त समाज र राज्यलाई संकटको समयमा दिशानिर्देश गर्नका लागि थियो। तर आज, त्यो गहन चिन्तन केवल कन्दराहरूमा सीमित छ वा पुस्तकालयका धुलाम्मे पानाहरूमा थुनिएको छ। जबसम्म त्यो ज्ञान नीति र निर्णयको टेबलमा आउँदैन, तबसम्म राज्यको 'Thick Skin' (मोटो छाला) च्यात्टिने छैन।

२. गुम्बा र पुस्तकालयभन्दा माथिको राज्यकौशल

दर्शनले बाटो देखाउँछ, तर त्यो बाटोमा हिँड्ने सामर्थ्य केवल Statecraft ले दिन्छ। बुद्धको करुणा र शान्तिको सन्देश गुम्बाभित्र मात्र सीमित रहँदा, बाहिरी संसारको 'ब्वाँसो' (Asymmetric War/Calamity) झन् शक्तिशाली हुँदै गइरहेको छ। पुस्तकालयका सिद्धान्तहरूले मात्र भोको पेट र असुरक्षित सीमाको रक्षा गर्न सक्दैनन्। अब हामीलाई यस्तो 'Master Philosophy' चाहिएको छ, जसले कन्दराको 'विवेक' लाई आधुनिक 'रणनीति' सँग जोड्न सकोस्।

३. 'नेपा: डक्ट्रिन' (Nepāḥ Doctrine): एक रणनीतिक ढाल

यो डक्ट्रिनले भन्छ—विपत्ति (युद्ध, महामारी वा भू-राजनीतिक टकराव) अनिवार्य छ। हामीले बुझ्नुपर्छ कि जसरी ब्वाँसोले आफ्नो शिकारलाई पछ्याउँछ, त्यसरी नै संकटले हाम्रो खुसीलाई पछ्याइरहेको छ। 'नेपा: डक्ट्रिन' ले सनातनी मूल्यलाई जग बनाएर राज्यको यस्तो क्षमता निर्माणको वकालत गर्छ, जहाँ हामी 'Victim' (पीडित) होइन, एउटा 'Predictable Power' (भरपर्दो शक्ति) को रूपमा खडा हुन सकौँ।

४. निष्कर्ष

हाम्रो सचेत उपस्थिति तब मात्र सार्थक हुन्छ, जब हामी पुस्तकालयका शब्दहरूलाई राज्यका अंगहरूमा जीवित तुल्याउँछौँ। कन्दराको मौनतालाई अब 'Statecraft Dialogue' को गर्जनमा बदल्नुपर्छ। 'नेपा: डक्ट्रिन' को मूल मर्म नै यही हो—हाम्रो प्राचीन सभ्यताको 'हृदय' र आधुनिक विश्वको चुनौती चिर्ने 'मस्तिष्क' को समन्वय।